تکنولوژی آموزشی و روشهای جدید تدریس
تکنولوژی آموزشی و روشهای جدید تدریس
هر نظام آموزشی در صورتی در انجام رسالت خود موفق خواهد شد که دارای معلمانی برخوردار از صلاحیتهای علمی و آشنا به روشهای آموزشی و مجهز به مهارتهای آموزشی و شغلی و حرفه ای باشد. پس بنابراین 3 بال معلم جهت پرواز موفقیت آمیز در فضای آموزش را می توان:
1- صلاحيتهای علمی مورد نظر
2- جزئیات مفید و موثر آموزشی و اطلاعات عمومی
3- تلفیق آگاهی های علمی و تجربیات علمی نام برد.
تعریف تکنولوژی:
تکنولوژی به معنی هر گونه مهارت علمی است که در آن از نتایج دانش و یافته های علمی استفاده می شود.
تعریف تکنولوژی آموزشی:
اصول و راهبردهایی است که برای حل مسائل آموزشی درسطح کاربردی به کار می رود.
ضرورت استفاده از تکنولوژی آموزشی:
1- رفع مسائل و مشکلات نظام آموزشی
2- نقش بسیار مهم حواس پنجگانه در یادگیری
3- ویژگیهای مربوط به یاد گیری مخصوصاً در کودکان دبستانی
عوامل موثر در لزوم کاربرد تکنولوژی آموزشی:
1- هماهنگی و همکاری نظام آموزشی با پیشرفت سریع علوم و تکنولوزی
2- رفع، کاهش و پیشگیری از افزایش مسائل و مشکلات نظام آموزشی
3- مشارکت و فعالیت هر چه بیشتر حواس فراگیران در جریان آموزش به منظور تحقق یادگیری بنیادی و موثر عمیق
تکنولوژی امروز:
تکنولوژی امروز عبارت است از فرآیند پیچیده و منسجمی که شامل افراد، فرآیند ها، ایده ها، ابزار و سازمانها که برای تجزیه و تحلیل مشکلات و ایجاد، اجرا، ارزشیابی و کنترل راه حل مشکلاتی که در تمامی جنبه های یاد گیری انسان دخالت دارند، بکار می رود.
عوامل انتخاب تکنولوژی:
1- هدفهای آموزشی
2- ویژگیهای دانش آموزان
3- فنون تدریس
4- محرکهای مورد نیاز موضوع درسی
5- شرایط علمی
اهداف و فواید تکنولوژی آموزشی:
1- تکنولوژی می تواند آموزش و یادگیری را انفرادی کند.
2- راه حل لازم را برای طراحی شرایط ارائه دهدکه از همه روش ها نزدیکتر شود.
3- دسترسی به فرهنگ آموزش را به طور یکسان برای همه میسر می سازد.
4- تکنولوژی مؤثرترین وسیله برای تحقق اهداف است.
5- تکنولوژی در جستجوی حلقه های گمشده ای است تا بتواند به وسیله آن ها رشته های وسیع و گسترده ای از علوم و دانش را به هم متصل نماید.
6- وسیله ای است مطمئن برای بهره بردن و ایجاد تغییر در وضعیت موجود.
پیشنهادات:
1- توجه مدیران به تکنولوژی آموزش مدارس به منظور ارتقاء کیفیت تدریس معلمان جهت یادگیری آسان و بهتر دانش آموزان.
2- استفاده از افراد متخصص در پست تکنولوژی یا سمعی بصری مدارس .
3- جذب معلمین با مدرک بالاتر در رشته های تخصصی و آشنایی با تکنولوژیهای موجود روز در امر تدریس.
4- ارج نهادن به معلمینی که از تکنولوژی آموزشی بهینه استفاده می نمایند.
5- اختصاص بودجه های خاص در وزارتخانه به امر تکنولوژی مدارس و مراکز تربیت معلم.
6- تشکیل کنفرانسها و میزگردها برگزاری کلاسهای ضمن خدمت کوتاه مدت برای اساتید و معلمان با موضوعات تکنولوژی آموزشی.
7- اطلاع رسانی به معلمان و اساتید در رابطه با آخرین یافته های مربوط به تکنولوژی و روشهای جدید تدریس.
8- جهت استفاده ی مطلوب از کلاسها و بالا بردن کیفیت آموزش در سطوح مختلف با به کار گیری تکنولوژی آموزشی در امر تدریس بهتر است سقف دانش آموزان کلاسها بیش از 20 نفر نباشد.
تکنولوژی آموزشی در منظر بزرگان علم
1- تکنولوژی آموزشی ، طراحی، اجرا و ارزیابی نظام یافته تمام فرایند یادگیری و آموزش همراه با تعیین هدفهای مشخص تر و نیز استفاده از تجربه تحقیقات در زمینه های یادگیری، ارتباط جمعی و به کار گرفتن مجموعه ای از منابع انسانی و غیرانسانی جهت فراهم آوردن شرایط آموزش موثر.(الن ویلیام)
2- تکنولوژی آموزشی در مفهوم ساده و مقدماتی به سخت افزارهایی مانند کامپیوتر، پروژکتور، اورهد و سایر وسایل سمعی و بصری اطلاق می شود که معلمان در امر آموزش از آنها آستفاده می کنند. (اصطلاحات آموزش علوم و تکنولوژی- انتشارات یونسکو)
3- تکنولوژی آموزشی کاربرد نظری و علمی تکنولوژی در نظام آموزشی.)ویژه نامه تکنولوژی آموزشی مجله دانشمند)
4- تکنولوژی آموزشی عبارت است ازکاربرد یافته های علمی درباره یادگیری و شرایط یادگیری. )مرکز عالی برنامه ای بریتانیا(
استفاده از ابزار و تكنولوژي جديد در امر آموزش و پرورش
براي اولين بار درسال1900آموزش وپرورش آمريكا اصطلاحاتي مثل «كمك ديداري» و«وسايل كمك تدريس» را وارد جريان آموزش و پرورش نمود و همچنين در دانشگاه ها و دوره هاي تربيت معلم آمريكا اولين بار درس وسايل ديداري ـ شنيداري و تكنولوژي سمعي وبصري متداول شد.
عكس العمل روانشناسان درمقابل اين پديده نوين اين بود كه:آن را با رويكرد فناورانه نپذيرفتند بلكه بيشتر به رويكرد فردگرايانه آموزش و رغبت و توانايي يادگيري فراگيران توجه نمودند .
بنياد فورد درسال 1954تلويزيون آموزشي را راه اندازي و وارد مدارس كرد و سناي آمريكا طرح دفاع ملي تعليم و تربيت را از تصويب گذراند و مدارس بلافاصله شروع به خريد ابزارآموزشي نمودند.
ازآن تاريخ تا امروز ابزار تكنولوژي آموزشي توسط مدارس خريداري مي شود وپس از گذشت سال ها هنوز شاهد خريد بي رويه اين ابزاربراي مدارس ودرپي آن پرشدن جيب سهامداران شركت هاي ابزارساز هستيم با كمال تأسف با اينكه بعضي از مدارس ما از ابزارتكنولوژي آموزشي غني هستند ولي درآزمايشگاه هاي اين مدارس كمتر كسي از معلمان ودانش آموزان فناورشده است واين يعني شكست ومهمترين دلايل اين شكست را « عدم توجه مسئولين به مفهوم واقعي تكنولوژي آموزشي بيان كرده اند» . هدف تكنولوژي آموزشي ترويج تلويزيون ،راديو ، ماشين آلات آموزشي ، كامپيوتر ودستگاه هاي الكترونيكي نيست ولي به معناي نفي آنها هم نيست .
تكنولوژي آموزشي عبارت است از روش سيستما تيك ، طراحي ، اجرا وارزيابي كلي فرآيند ياددهي – يادگيري كه درآن هدف ها معين باشد واز يافته هاي روانشناسان وعلوم ارتباطات استفاده گردد تاآموزش مؤثرتر وپايدارتر ارايه گردد. طبق اين تعريف تكنولوژي آموزشي نرم افزاري است كه ابزار رابه خدمت مي گيرد، هرچه زمان به پيش مي رود ابزار مدرنتري پديد مي آيد اگر ديروز باتايپ سربي كتاب هاي درسي دراختيار فراگيران قرارگرفته مي شد امروز كتاب الكترونيكي با قابليت تغيير فونت هاي مختلف دراختيار آنان قرار مي گيرد.
اگر ابزار وتجهيزات كلاس درس ديروز ( متأسفانه درايران امروز ) ميز وتخته اي سياه رنگ يا سبزرنگ و چند قطعه گچ بود امروز برنامه هاي رايانه اي يا طرح درس رايانه اي مي تواند با هدايت و نظارت معلمان ، امر آموزش وپرورش را تسهيل ببخشد .
ابزارهاي تكنولوژي درطول تاريخ همواره براي آموزش وتسهيل بخشيدن به فرايندياددهي – يادگيري مفيد وكار آمد بوده اند نكته مهم نوع نگاه مديران ومسئولان به طرز استفاده ازاين ابزارها است امروز در دوره عمومي( ابتدایی و راهنمایی) با توجه به رويكرد توليد كتاب هاي درسي، طبيعت به عنوان كارگاه واقعي دانش آموزان معرفي شده است و علي رغم اين نگرش بعضي از مديران تلاش مي كنند كه دانش آموزان را در اتاقك هاي شيشه اي به نام آزمايشگاه گرفتار نمايند با اين باور كه دانش آموزان را تكنولوژيست كنند حال آنكه با وضعيتي كه آزمايشگاه ها ي كنوني مدارس دارند دانش آموزان مي توانند تنها به شناخت بعضي از ابزار شيشه اي آزمايشگاه ها برسند وعملاً به هيچ فناوري خاصي دست پيدا نكنند .
آن چه مهم است اين است كه معلمان درطبيعت يا كارگاه يا آزمايشگاه يا حتي كلاس درس بتوانند دانش آموزان را در دنياي ذهن خود با محيط زندگي درگير كنند وزمينه رابراي توليد فكر آنان ايجاد نمايند .
از اين منظر :
- اگر دبيرادبيات بتواند دانش آموزان خود را جوري پرورش دهدكه خوب مطالعه كنند و قصه بنويسند و شعر بسرايند فن آوري آموزشي به كاربسته است.
- اگر دبير علوم كاري كند كه دانش آموزان او خود دست بهآزمايش بزنند تكنولوژي آموزشي به كارگرفته است.
- اگر دبير علوم اجتماعي كاري كند تا دانش آموزان در انتخابات شوراي دانش آموزي به رأي اكثريت احترام كنند و مشاركت فعال داشته باشند فناوري آموزشي به كار بسته است .
با اين تعريف تكنولوژي آموزشي تجهيزات آموزشي نيست اگر چه تجهيزات وابزار مي تواند درخدمت تكنولوژي آموزشي قرارگيرد تكنولوژي آموزشي به تعبيري فن به كارگيري ابزاربراي تسهيل فرآيند ياددهي ـ يادگيري مي باشد .
سخن اين جا است كه امروز روش تدريس خطابه اي و سخنراني روشي بسيار كهنه است اگرچه هنوز به عنوان يكي از روش هاي آموزشي در ـ بعضي مواقع خيلي هم سودمند ـ به كارگرفته مي شود اما روحيه ي نسل حاضر و حضور رقابتي ديگر رسانه ها در مقابل صدا و لحن معلم ايجاب مي كند كه مسئولين ابزار تكنولوژي را به استخدام معلمان درآورند و در اين ميانه معلم را تنها نگذارند.
اگر تجهيزات لازم و متناسب تئوري هاي تغيير فراهم نگردد ممكن است همه اين تلاشها بي نتيجه بماند وقتي ما براي معلمان سمينار وكارگاه برگزار مي كنيم و از روش هاي فعال تدريس سخن مي گوييم از طرفي نُرم فراگيران هركلاس50 تا60 نفر مي باشد و وجود ميز و نيمكت هاي خلاقيت كش فرصت حضور چهره به چهره ي دانش آموزان را از دست داده است و در كلاس هاي غير استاندارد و كوچك بدون نوركافي تدريس صورت مي گيرد ، يعني پنبه كردن آن چه ريسه شده است .
وقتي كه در مراكز تربيت معلم اساتيد ضمن خدمت كه دوره هاي روش تدريس فعال را تدريس مي كنند ، خود بدون استفاده از كمترين ابزار تكنولوژي آموزشي هنوز از روش سخنراني استفاده مي كنند چگونه بايد انتظار داشت دانشجویان در آینده معلمان مجري روش هاي تدريس مشاركت جويانه باشند .
آموزش و پرورش ناگزير است كه براي هماهنگي با تئوري تغيير نگرش و روش نسبت به بكارگيري تجهيزات مناسب و ابزار مدرن تكنولوژي آموزشي اقدام نمايد و همچنين نسبت به تهيه مهمترين وسيله و ابزار دنياي فرا صنعتي از تاريخ يعني رايانه همت بگمارد و تلاش كندكه تكنولوژي و استفاده از آن را نيز به فراگيران بياموزاند، چرا كه اگر ديرتر اقدام نمايد ديري نمي پايد كه استفاده از رايانه به عنوان يك وسيله سرگرمي در باور فراگيران نهادينه شود مطمئن باشيد كه اگر رايانه نتواند در خدمت فرآيند ياددهي ـ يادگيري درآيد به طوري كه معلمان و فراگيران به وسيله آن به اطلاعات جديدي برسند و خود نيز اطلاعات جديد تري توليد نمايند بي شك يك ابزار افيوني براي نيروي انساني درآموزش و پرورش محسوب خواهد شد .
ظرفيت آموزش وپرورش در قالب مدرسه يا دانشگاه مجازي ظرفيتي نيست كه به سادگي بتوان از كنارآن گذشت توجه به مدرسه مجازي و راه اندازي آن درايران با توجه به بحث آموزش از راه دور و بچه هاي لازم التعليم قطعاً موجب صرفه جوئي اعتبارات كلاني خواهد شد.
از اين مبحث كه بگذريم بحث آموزش و پرورش مادام العمرLifelonglearning و استفاده از مهارت هاي زندگي در طول تدريس و تحصيل هاي نيمه وقت همه و همه دست به دست هم مي دهند تا هرروز مدرسه مجازي معناي كاربردي تري درزندگي بشر فردا پيدا كند.
امروز آمارهاي فراگيران مدارس مجازي در ايران تا مرز دوميليون نفرتخمين زده شده است( گزارش كار شناسان وزارت آموزش و پرورش سال1382 ) و اگر توجه به مدارس مجازي با اين سرعت به پيش برود طولي نمي كشد كه در شهرهاي صنعتي و كلان كشور بازار مدارس رسمي ايران هم كساد شود و دانش آموزان فقط براي كسب مدرك در مدارس ايران ثبت نام نمايند هر چند بسياري از روشنفكران و صاحب نظران اعتقاد دارند كه فراگيران بعضي از مهارت ها را بايد در مدارس و در اجتماع دانش آموزان بياموزند اما بعضي ديگر اعتقاد دارند كه دوره ابتدايي به تنهايي مي تواند براي كسب اين مهارت ها كفايت كند . به هرحال پديده مدرسه مجازي يك پديده اي جدي و باور شدني است و نظام آموزش و پرورش ايران براي رضايت مشتريان خود و از دست ندادن آن ها مجبور به پذيره از اين مبحث جديد است هرچند پيش زمينه استفاده از اطلاعات الكترونيكي و يادگيري الكترونيكيe_learning) ) مدرن دنيا داشتن شاهراه هاي اطلاعاتي دركشور مي باشد.
سخن آخر:
شاين كه آموزش و پرورش ناگزير است براي استفاده از ظرفيت دنياي مدرن و هماهنگي با جهاني جديد كه در انتظار آن است تلاش كند تا به ترويج و توسعه ي تكنولوژي آموزشي متناسب با آموزش و پرورش مترقي توجهي آگاهانه و جدي داشتهباشد.
منابع و ماخذ: