تقویت نوشتن املای فارسی
تقویت نوشتن املای فارسی در دوره ی ابتدایی
مقطع ابتدایی زیر بنای مقاطع دیگر تحصیلی می باشد و در مقطع ابتدایی نیز پایه اول اساس پایه های دیگر می باشد و هر چقدر دانش آموزان در این پایه بهتر آموزش ببینند در پایه های دیگر راحت تر هستند و بالعکس ; در پایه اول دو درس ریاضی و فارسی ( قرائت فارسی و املای فارسی ) کلیدی هستند و بیشترین ساعات به این دو درس اختصاص می یابد و از بین دو درس ذکر شده درس فارسی از اهمیت دو چندانی برخوردار می باشد. به طوری که بدون یادگیری درس فارسی ، یادگیری دروس دیگر تقریبا غیر ممکن می باشد.
تجزیه و تحلیل
برخی از علل ضعف دانش آموزان در درس املا از این قرار است :
- بیش از دو سوم دانش آموزان نشانه های فارسی را نمی شناسند و آن ها را با هم اشتباه می گیرند.
- عدم انجام تمرین و تکرار هجاها در سر کلاس.
- غیبت ها بیش از اندازه دانش آموزان
- تحصیلات کم والدین (زیر پنجم ابتدایی) و ضعف آگاهی
مراحل آموزش نوشتن دارای پنج مرحله مجزاست :
1- آموزش نوشتن غیر فعال ( رونوسی )
2- آموزش نوشتن نیمه فعال ( املا» )
3- آموزش نوشتن فعال پایه یک ( کلمه سازی )
4- آموزش نوشتن فعال پایه دو( جمله سازی)
5- آموزش نوشتن فعال (خلاق )انشا» و انواع آن
با توجه به مشکل دانش آموزان در مرحله آموزش نوشتن نیمه فعال (املا) است. مهارت املا نویسی به معنی توانایی جانشین کردن صحیح صورت نوشتاری نشانه ها ، واژه ها و جمله ها به جای صورت آوایی آنهاست. دانش آموزان باید به این مهارت دست یابند تا بتوانند به خوبی بین صورت تلفظی واژه ها و نشانه های سازنده آن ها پیوند مناسبی برقرار کنند بدین ترتیب زمینه لازم برای پیشرفت آنان در درس های جمله نویسی، انشا و به طور کلی مهارت نوشتن بهتر فراهم می شود، دانش آموزان هنگام نوشتن املا باید نکاتی را در باره صداهایی که بوسیله معلم در قالب واژه ها و جمله ها بر زبان جاری می شود رعایت نمایند :
الف) صداها را خوب بشنوند ، واژه را کاملا تشخیص داده و درک کنند.
ب) واژه ها را خوب تشخیص دهند آنها را به خاطر بیاورند و تصویر آنها را مجسم کنند و همچنین واژه صحیح را در ذهنشان بازشناسی کنند.
ج) واژه ها را درست بنویسند ، نشانه ها سازنده واژه را صحیح بنویسند و واژه را به درستی بازنویسی کنند واز توالی نشانه ها به صورت مناسب استفاده کنند .
اشکالات املائی دانش آموزان که از دیدگاه زبان شناختی بر اثر اشکالات رسم الخطی ، تاثیر لهجه و گویش محلی دانش آموزان و فرایندهای آوایی حذف ، تبدیل ، افزایش و قلب به وجود می آیند از دیدگاه روان شناختی از موارد زیر سرچشمه می گیرند :
الف) ضعف در حساسیت شنوایی ، مثال : ژاله - جاله
ب) ضعف در حافظه شنوایی ، مثال جا انداختن واژه ها
ج) ضعف در حافظه دیداری ، مثال حیله - هیله ،
د) ضعف در حافظه توالی دیداری ، مثال مادر – مارد
ه) قرینه نویسی ، مثال دید
و) وارونه نویسی ، مثال دید
ز) عدم دقت ، مثال : گندم - کندم
ح)نارسا نویسی ، مثال رستم - رسم
روش تدریس املا
املا یعنی نوشتن مطلبی که دیگری بگوید یا بخواند . درس املا در برنامه آموزشی دوره ابتدایی این اهداف را در بر می گیرد:
1- آموزش صورت صحیح نوشتاری واژه ها و جمله های زبان فارسی
2- تشخیص اشکالات املایی دانش آموزان و رفع آنها
3 -تمرین آموخته های نوشتاری دانش آموزان در رونویسی.
بدیهی است با نوشتاری که با غلط های املایی همراه باشد ارتباط زبانی بین افراد جامعه بخوبی برقرار نمی شود. بنابراین ، لزوم توجه به این درس کاملا روشن است علاوه بر اهداف فوق ، املا نویسی ، دانش آموزان را یاری می کند تا مهارت های خود را در این زمینه ها تقویت نمایند:
1- گوش دادن با دقت ،
2- تمرکز و توجه داشتن به گفتار گوینده ( معلم ) ،
3- آمادگی لازم برای گذر از رونویسی (نوشتن غیرفعال )به جمله نویسی و انشا (نوشتن فعال)
نکات برجسته روش آموزش املای فارسی :
1 -توجه بیشتر به وجه آموزشی درس املا نسبت به وجه آزمونی آن
2- انعطاف پذیری در انتخاب تمرینات در هر جلسه املا
3- توجه به واژه ها به عنوان عناصر سازنده جمله های زبانی
4- ارتباط زنجیر وار املاهای اخذ شده در جلسات گوناگون
معیارهای ارزشیابی
عناصر دیگر روش آموزش املا، را به این صورت هم می توان مرحله بندی کرد :
گام اول، انتخاب متن املا و نوشتن آن روی تخته سیاه و خواندن آن
گام دوم ، قرائت املا توسط معلم و نوشتن آن توسط دانش آموزان
گام سوم ، تصحیح گروهی املاها و تهیه فهرست خطاهای املایی
گام چهارم ، تمرینات متنوع با توجه به اولویت بندی اشکالات املایی استخراج شده.
انتخاب متن :
در انتخاب متن املا به موارد زیر توجه شود :
1- متن مورد نظر حاوی جمله باشد و از انتخاب واژه به تنهایی خودداری شود.
2- واژه های سازنده جملات متن از نشانه های تشکیل شده باشند که قبلا تدریس شده اند.
3- واژه های خارج از متن کتاب های درسی ، از 20 درصد کل واژه ها بیشتر نباشد.
4- علاوه بر جملات موجود در کتاب های درسی ، با استفاده از واژه های خوانده شده ، جملات دیگری هم در نظر گرفته شوند .
5- در هر جلسه از واژه هایی که در جلسات قبلی برای دانش آموزان مشکل بوده اند نیز استفاده شود تا بتوان درجه پیشرفت شاگردان را اندازه گیری کرد.
قرائت:
معلم متن املا را از روی تابلو پاک کرده ، پس از آماده شدن دانش آموزان ، آن را با صدایی بلند و لحنی شمرده و حداکثر تا دو بار قرائت می کند . البته هنگام قرائت متن املا از خواندن واژه به واژه خودداری کرده ، متن را به صورت گروههای اسمی و فعلی یا جمله کامل قرائت می کند تا دانش آموزان با بافت جمله و معنای آن آشنا شوند . متن املا را با سرعت مناسب تکرار می کند تا کند نویسان هم ، اشکالات خود را بر طرف نماند .
تصحیح گروهی :
این گام با مشارکت کامل دانش آموزان انجام می شود و معلم بدون اشاره به نام آنان تک تک املا ها را بررسی و مشکلات را استخراج می کند . به این ترتیب که معلم املای اولین دانش آموز را در دست می گیرد و به کمک دانش آموز واژه های یاد شده را رونویسی می کند. سپس املای دومین ، سومین و تا آخرین دانش آموز کلاس را در دست می گیرد و به کمک همان دانش آموز یا دانش آموز دیگری ، صورت صحیح غلط های املایی را روی تابلو ثبت می کند . البته هر جا که غلط ها تکراری بودند جلوی اولین مورد آن یک علامت ( مثلا *) می زند . در پایان با شمردن غلط ها ، اشکالات املایی دانش آموزان را اولویت بندی می کند .
تمرینات متنوع :
در این گام معلم با توجه به مهمترین و پر تعداد ترین اشکالات املایی دانش آموزان با بکار گیری انواع تمرینات نشانه نویسی و واژه نویسی و همچنین تمرینات واژه سازی و جمله سازی به تقویت توان نوشتاری دانش آموزان می پردازد .
راههای پیشنهادی برای تقویت املایی دانش آموزان ضعیف
این پیشنهادات از این قرار بود :
1- دقت به رونویسی و تصحیح غلط ها و رعایت خط زمینه
2- توجه به دست ورزی در دوره آمادگی
3- مطمئن شدن از شناخت نشانه های فارسی
4- بررسی دقیق تکلیف دانش آموزان
5- توجه بیشتر به دانش آموزان کند نویس
6 - پرهیز از حرکات اضافی موقع گفتن املا
7- استفاده از دانش آموزان ممتاز برای روخوانی و تکرار و تمرین در کلاس
8- توجه به نوع نشستن
9- استفاده از کارت تند خوانی
10 -ترکیب صامت و مصوت
11 -اطمینان از تلفظ صحیح نشانه ها توسط دانش آموزان
12- تصحیح املا توسط خود دانش آموزان
شرکت در بحث های کلاس ، پیشرفت در سایردروس نتیجه تقویت دانش آموزان در درس املامی باشد . جهت تشویق دانش آموزانی که پیشرفت حاصل نموده اند جوایزی درنظرگرفته شود .
نتیجه گیری
اگر معلمان درس املا را همان طور که جدی می گیرند روش تدریس آن را نیز مطابق با روش تدریس های ارائه شده تدریس کنند، به نظر می رسد دانش آموزان مشکلی در این درس نخواهند داشت. گروههای درسی نقش عمده ای در آشنایی و یادآوری روش تدریس املا را برعهده دارند. تا زمانی که دانش آموزان در مهارت خواندن پیشرفت نکرده اند صحبت از املا و املا گفتن بی مفهوم خواهد بود. کمک اولیادراین زمینه ودرتمام موضاعات آموزشی وپرورشی می تواند در تقویت املاوسایردروس موثر باشد.