تکلیف شب
تکلیف شب ونقش آن درآموزش ابتدایی
اغلب دانش آموزان با شنيدن كلمه تكليف دچار همان حالتي مي شوند كه موقع دندان درد به آنها دست مي دهد. غالبا اين حالت براي معلمان كسل كننده است . باوجود اين تكليف شب يكي از مهم ترين و كاراترين مولفه ها يا ابزار براي يادگيري و نيز تحقق اهداف برنامه درسي به شمار مي رود مشروط بر اينكه بدانيم چگونه از آن استفاده كنيم .
چگونگي استفاده از اين فرصت ها و فعاليت ها نيازمند تاكتيك ها و مطالعات منسجم است .
اهداف تكليف شب
پژوهش درباره اهداف تكليف در نوشته هاي معتبر نشان داده كه اهداف كليدي تكليف شب عبارتند از :
1 ـ ابزار رشد شخصي و خود انضباطي دانش آموزان
2 ـ عامل اجراي مقررات و خط مشي ها
3 ـ تثبيت مطالب آموخته شده در ذهن و تقويت تجارب آموزشگاهي
4 ـ از بين بردن موانع اجراي برنامه درسي
5 ـ پرورش نيروي خلاقيت و ابتكار دانش آموزان
6 ـ توسعه روابط عمومي در فرآيند آموزش
7 ـ آموزش غيرمستقيم مسئوليت پذيري و نظم به دانش آموز
8 ـ فعال كردن دانش آموز در يادگيري
9 ـ برقراري ارتباط بين خانه و مدرسه
10 ـ ايجاد عادت به مطالعه
11 ـ افزايش قدرت زمان بندي و توانا كردن دانش آموز در برنامه ريزي و مديريت
12 ـ تعميم آموخته ها در موقعيت هاي تازه
آثار مثبت تكليف شب
انجام تكليف شب نقش موثري در تثبيت يادگيري دانش آموز دارد.
آگاه شدن والدين از آنچه در كلاس مي گذرد.
پر كردن اوقات فراغت دانش آموز به شكل سالم .
تعليم آموخته ها در موقعيت هاي تازه و يافتن بينش هاي تازه و اضافي و توان به كارگيري يافته ها در موقعيت هاي ديگر.
رشد فردي از قبيل پرورش احساس مسئوليت قدرت برنامه ريزي و مديريت توان زمان بندي اعتماد به نفس و پشتكار.
تقويت و غني سازي برنامه درسي به عنوان مكمل براي آنچه امكان پرداختن و تجربه مستقيم آن در كلاس ميسر نيست .
تكليف شب به بچه ها ياد مي دهد كه از رهنمودها پيروي كنند. مهارت هاي پژوهشي را به كار ببرند و تمركز حواس داشته باشند. تكليف شب سبب ايجاد مهارت هايي مي شود كه براي چيرگي بر دشواري هاي زندگي ضرورت دارند.
آثار منفي تكليف شب
عامل اجبار كه فكر و نگرش شاگرد را نسبت به مدرسه و يادگيري تغيير مي دهد.
ايجاد تصور ناسالم از قبيل يك جا نشستن و يك كار را انجام دادن .
بيزاري از مدرسه از دست دادن علاقه نسبت به درس خستگي روحي ناشي از تكرار.
محروم شدن از اوقات فراغت و فعاليتهاي اجتماعي مورد علاقه .
برخورد بين والدين و فرزندان فشار والدين براي انجام دادن تكاليف و بروز تضاد بين روش تدريس معلمان و والدين .
افزايش رفتارهاي غيراخلاقي از قبيل : تقلب پاك كردن امضاي معلم توسل به دروغ واگذار كردن انجام تكاليف به ساير اعضاي خانواده و...
با در نظر گرفتن اين موضوع كه معلمان به ميزان يادگيري فرد فرد دانش آموزان توجه ندارند و تفاوت هاي فردي تمايلات استعدادها توان و نيازهاي يادگيري آنها را مورد اغماض قرار مي دهند تكليف شب عامل شكنجه رواني دانش آموزان و بيشتر عامل ضايع كننده تمايلات و استعدادهاي آنهاست .
آنچه كودكان بايد ياد بگيرند
در كتاب مشق بدون اشك تاليف دكتر « بي هانسر » 1 و ترجمه مجيد رئيس دانا به راهكارهايي جهت رفع مشكل والدين با فرزندان در خصوص تكليف شب اشاره شده است .
مولف در اين كتاب خطاب به والدين اظهار مي دارد :
1 ) فرزندان بايد بياموزند كه انجام تكليف درسي يك ميدان نبرد نيست . نبايد پيرامون تكليف درسي كشمكش قدرتي وجود داشته باشد. آنان بايد بياموزند كه شما مشاجره در مورد تكليف درسي را تحمل نخواهيد كرد.
2 ) فرزندان شما بايد ياد بگيرند كه تكاليف درسي شان را مسئولانه انجام دهند. آنها بايد بفهمند كه كمك هايي كه از شما انتظار دارند. محدود است و بايد تكاليف خود را به صورت كارآمد پربار و به موقع انجام دهند و به چنان اتكا به نفسي دست يابند كه بدون كمك ديگران از عهده هرگونه تكليف درسي واگذار شده برآيند.
3 ) بچه ها بايد ياد بگيرند كه زمان موجودشان را براي پروژه هاي بلند مدت و وظايف بزرگتر و پيچيده خود تقسيم بندي كنند.
4 ) فرزندانتان بايد ياد بگيرند كه صرف نظر از آنكه والدين در منزل باشند يا خير مسئول تمام كردن تكاليف درسي شان هستند. آنها بايد بياموزند كه غيرمسئولانه عمل كردن را در مورد تكليف درسي نخواهيد پذيرفت .
خصوصيات تكليف مناسب از نظر تحقيقات تربيتي
مقدار تكليف بايد متعادل باشد به طوري كه ذوق و شوق دانش آموز را براي تحصيل از بين نبرد.
طول زمان انجام تكليف متناسب با ويژگي هاي دانش آموزان باشد. طول زمان مناسب براي انجام تكاليف دانش آموزان ابتدايي بيشتر از يك الي دو ساعت نباشد.
تكليف شب بايد چند بعدي باشد به طوري كه مهارت هاي كلاسي نوشتاري كاوشگري اجتماعي عاطفي و... را پرورش دهد.
در تعيين موضوع تكليف به علائق و استعدادهاي دانش آموزان و تفاوت هاي فردي توجه شود. مثلا براي دانش آموزان قوي تكاليف پروژه اي و براي دانش آموزان ضعيف تكاليف امتدادي و تمريني تعيين گردد.
تكليف بايد تا آنجا كه امكان دارد بامحيط زندگي يادگيرندگان مرتبط باشد تا آنان بتوانند از تجربه هاي يادگيري در موقعيت هاي گوناگون و درس هاي متفاوت استفاده كنند . « جان ديويي » 2 مي گويد : « آموزش و پرورش البته امر مهمي است ولي مهم تر از آن زندگي كردن است » . بنا بر اين هدف آموزش و پرورش درمرحله اول بايد بهبود وضع زندگي باشد و مشق شب هم بايد با زندگي كودك متناسب باشد.
تكليف بايد با رشد جسمي عاطفي و شناختي دانش آموز مرتبط باشد.
منابع
شعاري نژاد علي اكبر. روانشناسي رشد
بي هانسر. مشق بدون اشك . ترجمه مجيد رئيس دانا
كلاوان الن . رام كردن غول تكليف درسي
سونا ليندا. طرح تكليف مدرسه . راهنمايي به پدران و مادران جهت كمك به برتري كودكان
فرنوديان فرج الله . بررسي چگونگي انطباق تكاليف شب با نيازهاي يادگيري