سلام برتو ای معلم
برتو که کلامت کلام خدا ، نگاهت معنای عشق ، روح بلندت دریای بیکران خوبی ها وگرمای دستان پر مهرت انرژی بخش جانهاست . آغاز بهار تعلیم وتربیت را به شما همکار پرتلاش وتوانمند تبریک عرض می نماییم .
آنچه در پیش رو داری ، نوشتاری است دوستانه که همکاران شما ، تحت عنوان " سرگروه های آموزشی دوره ابتدایی ناحیه 2 زنجان در سال تحصیلی 90 – 1389 سال همت مضاعف و کار مضاعف " که صمیمانه دستهایش را به سوی تو دراز کرده تا با یاری صادقانه ی شما سازنده ی پلهای معرفت باشد تا کودکان این مرزبوم را از آن عبور دهد.
همکار محترم آیا تا کنون به این عبارت توجه کرده ای؟
آنچه می شنوم ، فراموش می کنم
آنچه می بینم ، به خاطر می آورم و
آنچه انجام می دهم ، می آموزم .
این سخن معروف حکایت از این دارد که یادگیری زمانی تحقق می یابد که دانش آموز خود مستقیماَ در جریان آموزش قرار گیرد وخود را در آموزش شریک وسهیم بداند . وقتی دانش آموز سیمی را از یک طرف به باطری واز طرفی دیگر به لامپ وصل می کند وبا زدن کلیدی ، لامپ روشن می شود ، احساس شعف زایدالوصفی به او دست می دهد . آن چنانکه گویی کشف مهمی انجام داده است . یا وقتی معلم برای آموزش جمع از وسایل ساده ای مانند سیب ، چوب ، مداد یا خودکار استفاده می کند ، این آموزش در ذهن او بیش تر ماندگار خواهد بود . البته تاکید بر استفاده از این وسایل هیچ گاه به معنی نفی نقش معلم نیست ، زیرا هیچ وسیله ای نمی تواند جایگاه اصلی و با ارزش معلم را پر کند . امّا وقتی معلم این وسایل را در آموزش به کار می برد ، کودکان را در فراگیری بهتر ، عمیق تر و
سریع تر مطالب یاری می کند . مفاهیم درسی جذابیت بیش تری پیدا می کنند وکلاس ساکن و خاموش تبدیل به کلاسی سیال و پر هیاهو می گردد.
بنابر این با استفاده از وسایل وامکانات ، گفته ها ومطالب درسی برای دانش آموزان عینی تر وملموس تر می شود حتی گاهی اتفاق می افتد که آنها در هنگام مشاهده وبازی با وسایل ، نکاتی ریز وظریف را کشف می کنند که برای همیشه در ذهنشان باقی می ماند . پس هر اندازه که آنها از حواس خود بیش تر بهره بگیرند ، استعدادها وخلاقیت هایشان بیش تر شکوفا می شود . ذهنشان بیش تر فعال می شود ومعلم نیز از کار خود نتیجه ی بهتری می گیرد در واقع معلم به کار گیری این روش به سلامت روانی خود نیز کمک کرده است .
پس بیایید در عصر " انفجار دانش" از کوتاه ترین ومؤثرترین راه به اهداف آموزشی موردنظر خود برسیم وبدانیم که تحقق این امر جز با به کار گیری و بهره گیری صحیح و برنامه ریزی شده از وسایل وامکانات آموزشی مقدور نیست .
وسایل آموزشی چیست ؟
به طور کلی وسایل آموزشی به ابزارها وامکاناتی اطلاق می گردد که در جریان تدریس جهت تفهیم بهتر مطالب درسی ویادگیری مؤثر ، توسط معلم ودانش آموز به کار می رود این وسایل ، آموزش را از حالت سخنرانی محض خارج می کنند ویادگیری را با
بهره گیری از حواس مختلف ، آسان و ممکن می سازند .
امروزه روش آموزش به کلی دگرگون شده ومعلمان به خوبی آگاهند که یادگیری امری است درونی وبه جای زور واجبار باید در دانش آموزان ، علاقه و انگیزه ی آموختن را به وجود آورد. هم چنین دریافته اند اگر مطالب درسی با استفاده از چند وسیله ی آموزشی ارائه شود وهر یک از آن وسایل مکمل و مؤید هم باشند، میزان یادگیری افزایش می یابد . در حقیقت معلم با استفاده از چند نوع وسیله آموزشی شرایط و موقعیت بهتری را برای یادگیری فراهم می کند وچنانچه دانش آموزی گفته های معلم را درست درک نکرده باشد ، همان مفاهیم را به کمک وسایل و حواس دیگر ( مثلاَ مشاهده یا آزمایش ) درک خواهد کرد .
از طرفی تحقیقات دانشمندان علوم تربیتی این واقعیت را روشن کرده است که کودک در دوران اولیّه ی زندگی خود بخش عظیمی از مفاهیم آموزشی را از راه حواس مختلف فرا می گیرد . نقش هر کدام از حواس در یادگیری به شرح زیر طبقه بندی شده اند:
· یادگیری از طریق حس بینایی 75 %
· یادگیری از طریق حس شنوایی 13 %
· یادگیری از طریق حس لامسه 6 %
· یادگیری از طریق حس بویایی وچشایی 2 %
از سوی دیگر :
1. مواد ووسایل آموزشی، توجه و علاقه ی دانش آموزان را جلب می نماید.
2. یادگیری را سریع تر ، پایدارتر ومؤثرتر می کند.
3. تجارب واقعی ، عینی وحقیقی را در اختیار دانش آموزان قرار می دهد .
4. موقعیت هایی را در اختیار دانش آموزان قرار می دهد که کسب آنها از راه های دیگر به سهولت امکان پذیر نیست . ( مانند فیلمبرداری از باز شدن یک غنچه گل ، بال زدن پرندگان ، تأسیسات و پالایشگاه ها ، زندگی میکروبها ، بررسی ساختمان اندامهای بدن و... )
تجربه نشان می دهد که وسایل بسیار ساده ی آموزشی به ویژه اگر توسط معلم ساخته شوند ، نتایج آموزشی بسیار درخشانی نسبت به وسایل پیچیده و فنی دارند . البته یک وسیله هنگامی در ایجاد تجارب جدید آموزشی وتجسم مفاهیم درسی مفید است که :
· نقطه نظر ها ومقاصد آموزشی معلم را تأمین کند .
· به خوبی کارکند و جوابگوی نیاز های آموزشی دانش آموزان باشد .
· در زمان مورد نیاز در اختیار معلم ودانش آموز قرار گیرد .
در ضمن جهت تأکید بر لزوم اهمیت به کار گیری وسایل آموزشی ، بی مناسبت نیست که به نتیجه ی تحقیق یکی از استادان علوم تربیتی به نام « ادگار دیل » در مورد ویژگیهای وسایل آموزشی نیز اشاره ای بکنیم ، او در مورد روشهای استفاده از وسایل آموزشی ، مخروطی را پیشنهاد کرده است که برطبق آن تجارب مستقیم ودست اول با هدفهای مشخّص ، یعنی دسترسی داشتن به عین وسیله مورد مطالعه ودیدن خود شیء در پایه ی مخروط قرار دارد وهر چه از پایه به رأس مخروط نزدیک تر می شویم ، از جنبه ی حسی بودن وعینی بودن موضوع کاسته و به جنبه ی ذهنی آن افزوده می شود .
او هم چنین در این هرم مشخّص کرده است که در امر آموزش ، وسایلی که تجربیات دست اول را فراهم می کنند ، بیش ترین درصد یادگیری را ایجاد می نمایند . به عنوان مثال وقتی فراگیران را برای آموزش کارکرد توربین به محل سد می بریم ، چقدر به او امکان یادگیری می دهیم ؟ در صورت عدم دسترسی به سد ، ماکتی از توربین را به او نشان می دهیم که در این صورت یک مرحله کمتر به او امکان یادگیری خواهیم داد . خلاصه اینکه اگر به جای مشاهده ی خود توربین با ماکت آن فقط تعریفی از توربین بیان کنیم ، باید مطمئن باشیم که یادگیری بسیار اندک خواهد بود ، زیرا بر اساس مخروط ادگار دیل توانسته ایم فقط از علامات صوتی که در رأس مخروط است استفاده کنیم . پس جای هیج تردیدی نیست که برای ایجاد یادگیری عمیق تر ، مؤثرتر و پایدارتر ، نیاز به کاربرد وسایل آموزشی مطلوب داریم .
با توجه به مطالب بالا کارشناسی و سرگروه های آموزشی مقطع ابتدایی ناحیه 2 زنجان در سال تحصیلی 90– 1389 با محوریت " ضرورت به کارگیری وسایل آموزشی در فعالیت های یاد دهی ـ یادگیری وتجهیز آزمایشگاه های مدارس ناحیه " پس از چند جلسه بحث و گفتگو برنامه ی سالانه ی خویش را بر محور موضوعات زیر تنظیم نموده وبا اولویت اجرا خواهد نمود :
1. برگزاری کارگاههای آموزشی : ارزشیابی توصیفی ، خلاقیت در ریاضی ، آزمایشات علوم ، کیت ریاضی ، هنر ، هدیه های آسمان و تدریس در کلاسهای چند پایه .
2. نقد وبررسی برنامه های درسی ، کتب درسی و نشریات آموزشی .
3. برگزاری مجامع عمومی معلمان به تفکیک پایه و گسترش وتعمیم تجربیات اثربخش آنان به همدیگر.
4. برگزاری مسابقات آزمایشگاهی ومسابقه ی علمی وکتابخوانی از مجلات رشد نو آموز دربین دانش آموزان پایه های چهارم وپنجم ناحیه .
5. ترویج فرهنگ ونگاهی نو پویی و نوگرایی به تجهیز آزمایشگاه ها ، گسترش تکنولوژی آموزشی جدید در سطح مدارس ناحیه .
6. پیگیری ونظارت بر چگونگی فعالیت وعملکرد مدارس در امور آزمایشگاه وکتابخانه .
7. برنامه ریزی به منظور شناسایی و پرورش خلاقیت ومهارت های تدریس معلمان .
8. برگزاری مجامع عمومی ودعوت از صاحب نظران و اندیشمندان علوم تربیتی .
9. بازید از مدارس وکلاسهای درسی جهت هماهنگی وهمسویی فعالیت های آموزشی وپرورشی ونظارت برحسن اجرای برنامه ها .
10. ارایه خدمات مشاوره ای در زمینه ی فنون ومهارت های تدریس ومدیریت کلاس از طریق ارتباط تلفنی ، حضوری ومکاتبه اداری.
11. پیشنهاد ایجاد دبیرخانه های تخصص در سطح نواحی ومنطقه ، به سازمان و برعهده گرفتن دبیرخانه ریاضی .
12. نیاز سنجی و پیشنهاد دوره های آموزش ضمن خدمت به کارشناسی محترم آموزش نیروی انسانی ناحیه و استان.
13. دریافت نمونه ی طراحی " درس آزاد " بخوانیم کلیه ی پایه ها ی مدارس ونقد وبررسی آنان .
14. شناسایی آموزگاران فعال و ساعی وتعمیم وگسترش تجارب ارزنده ی آنان در بین همکاران .
15. انعکاس نظرات ارزنده و نوآوری ها ، خلاقیت ها و یافته های پژوهشی مدارس به سازمان آموزش و پرورش استان.
با احترام : سرگروه آموزشی ناحیه 2 زنجان
اسلام علیایی